BỆNH BẠCH HẦU, CHẨN ĐOÁN VÀ PHƯƠNG PHÁP PHÒNG NGỪA
Bạch bạch hầu là gì?
Vi khuẩn Corynebacterium diphtheriae gây bệnh bạch hầu, là bệnh nhiễm trùng, nhiễm độc cấp tính, có thể thành dịch. Đối tượng mắc bệnh là trẻ em, chủ yếu là trẻ nhỏ.
Nguồn lây và đường lây
Nguồn lây là bệnh nhân hoặc người lành mang khuẩn. Vi khuẩn bạch hầu có ở những hạt bụi nước bọt (cũng có thể là bụi đồ chơi, quần áo) xâm nhập vào cơ thể chủ yếu theo đường hô hấp.
Cơ chế gây bệnh
Vi khuẩn phát triển ở niêm mạc họng tạo ra màng giả (bạch hầu = họng trắng).
Tại họng vi khuẩn tiết ra chất độc là ngoại độc tố, theo máu đi khắp cơ thể.
Những cơ quan bị chịu tác động rõ nhất của ngoại độc tố bạch hầu là tuyến thượng thận, gan, tim và thần kinh ngoại biên.
Bệnh bạch hầu nếu không được phát hiện điều trị sớm có thể dẫn đến những biến chứng rất nặng như ngạt thở, trụy tim mạch, liệt cơ.
Triệu chứng bệnh
Thời gian ủ bệnh thường từ 2 – 5 ngày kể từ khi nhiễm vi khuẩn. Có người không xuất hiện triệu chứng, có người chỉ biểu hiện các triệu chứng nhẹ như cảm lạnh thông thường.
Triệu chứng dễ nhận thấy và phổ biến nhất của bệnh bạch hầu là hình thành mảng màu xám, dày ở họng và amidan. Khi có biểu hiện giả mạc màu trắng tại họng nên đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế để điều trị kịp thời.
Các triệu chứng phổ biến khác bao gồm:
+ Đau họng, khó nuốt
Người mắc bệnh bạch hầu thường có cảm giác đau rát và khó chịu ở cổ họng. Cảm giác này giống như bị viêm họng nhưng thường nặng hơn và kéo dài hơn. Khi nuốt, cơn đau sẽ tăng lên, gây khó khăn trong việc ăn uống và thậm chí là nuốt nước bọt.
+ Xuất hiện màng giả màu trắng xám
Một trong những dấu hiệu đặc trưng của bệnh bạch hầu là sự xuất hiện của một lớp màng giả màu xám trắng trong cổ họng, amidan, hoặc mũi. Lớp màng này được tạo thành từ tế bào chết, vi khuẩn và các chất tiết khác. Nó có thể lan rộng và dính chặt vào các mô dưới, làm cho việc loại bỏ trở nên khó khăn và gây chảy máu. Nếu màng này lan xuống thanh quản hoặc khí quản, nó có thể gây tắc nghẽn đường thở, dẫn đến khó thở nghiêm trọng.
+ Sốt và Ớn lạnh
Người mắc bệnh bạch hầu thường bị sốt, có thể từ nhẹ (khoảng 38oC) đến cao (trên 39oC). Sốt thường kèm theo cảm giác ớn lạnh, run rẩy và mệt mỏi.
Đây là phản ứng của cơ thể khi cố gắng chống lại nhiễm trùng. Người bệnh có thể thấy mệt mỏi, uể oải và mất sức.
+ Sưng các tuyến hạch bạch huyết ở cổ
Hạch bạch huyết ở cổ (thường là dưới hàm hoặc ở bên cổ) có thể sưng to và trở nên đau đớn. Tình trạng này thường kèm với sưng cổ, tạo nên hình dạng giống cổ bò, là một đặc điểm điển hình của bệnh bạch hầu nặng. Sưng hạch có thể làm cổ cứng và đau khi chạm vào hoặc khi di chuyển đầu.
+ Khó thở và ho khan
Khi lớp màng giả lan rộng, nó có thể gây tắc nghẽn đường hô hấp, dẫn đến khó thở. Người bệnh có thể thở nhanh, nông và cảm thấy tức ngực. Ho khan, không có đờm, cũng thường xuất hiện. Nếu tình trạng tắc nghẽn nặng, có thể dẫn đến tình trạng ngạt thở, đòi hỏi can thiệp y tế khẩn cấp.
Chẩn đoán
Bệnh nhân cần được chẩn đoán sớm và cách ly bệnh nhân kịp thời
Các phương pháp chẩn đoán gồm:
- Xét nghiệm soi trực tiếp
Bệnh phẩm là màng giả mạc hoặc chấy ngoáy họng ở chỗ có tổn thương (tốt nhất là lấy giả mạc).
- Xét nghiệm nuôi cấy, phân lập, định danh
Cấy bệnh phầm vào môi trường thích hợp ở nhiệt độ 37o C trong 18 đến 24 giờ.
- Xét nghiệm sinh học phân tử (PCR)
Bệnh phẩm là giả mạc hoặc chất ngoáy họng ở chỗ có tổn thương.
Phòng ngừa
Phương pháp phòng ngừa không đặc hiệu. Có 2 biện pháp chính là:
+ Chấn đoán sớm và cách ly bệnh nhân
+ Khử trùng quần áo, đồ chơi và các vật dụng khác của bệnh nhân
Phương pháp phòng ngừa đặc hiệu:
+ Tiêm vắc xin giải độc tố.
Trong chương trình tiêm chủng mở rộng ở nước ta hiện nay, vắc xin phòng bạch hầu được tiêm 4 mũi cho trẻ khi được 2, 3, 4 và 18 tháng tuổi. Trẻ em từ 4 – 6 tuổi có thể nhắc lại vắc xin 4 trong 1 phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván, bại liệt.
Đối với người lớn, thanh thiếu niên, phụ nữ trước hoặc đang mang thai ở tuần thứ 27 đến dưới 35 tuần có thể tiêm nhắc lại vắc xin phòng bạch hầu, ho gà, uốn ván. Tiêm nhắc lại sau mỗi 10 năm để duy trì kháng thể chống lại vi khuẩn bạch hầu.
Liên hệ tư vấn và xét nghiệm chẩn đoán:
Phòng khám chuyên khoa xét nghiệm 108 Hà Nội (Hanoi Medlab).
Hotline: 0368 000 108 hoặc 0915 99 81 86
Website: http://hanoimedlab.com